Honderden mensen uit het primair en voortgezet onderwijs hebben op 28 januari 2009 hun kennis over taalontwikkeling kunnen bijspijkeren. Leerkrachten en schooldirecteuren, maar ook taalcoördinatoren en beleidsmakers. De Amsterdamse taalconferentie bood enkele tientallen lezingen en workshops over de stand van zaken in taalonderwijs en taalbeleid. Wetenschappers, mensen uit de onderwijspraktijk en adviseurs presenteerden hun aanpak van verschillende taalproblemen. Vroeg- en voorschoolse educatie om latere taalachterstand te voorkomen en Levende boeken voor het speciaal onderwijs. Taalonderwijs in ontwikkeling en doorlopende leerlijnen in PO en VO. Discussiëren kun je leren, tutorlezen, spits- en kopklassen. Er was voor elk wat wils. De een kwam immers om te consumeren en vermeed de interactieve workshops. 'Ik ben vooral geïnteresseerd in vernieuwend onderzoek van universiteiten. Rollenspellen heb ik wel gehad.' De ander toetste liever zijn eigen werk in de klas aan good practices van collega's uit het veld. 'Ik hoef geen verkooppraatjes,' liet een van de deelnemers onomwonden weten. Op het programma stonden gelukkig verschillende workshops van haar gading, met verhalen van de werkvloer.
De sprekers en workshopinleiders was gevraagd een verbinding te leggen tussen de eigen presentatie en de te verwachten verbetering in het taalonderwijs. Dat wordt een taalknooppunt genoemd. Een van de zeer gewaardeerde workshopinleiders ('begrijpend lezen kan leuker en beter!') stelde dat begrijpend lezen kan worden opgekrikt door een combinatie van goed technisch lezen en een grote woordenschat.
'De jaarlijkse taalconferenties moeten een continuüm zijn, waar de deelnemers verwend worden. Ook kan men zich laten inspireren door collega's,' zegt Marian Konijn. Zij is projectleider taalbeleid VO en een van de organisatoren. De deelnemers moesten wel op tijd opstaan voor die verwennerij. De conferentie begon om 08.00u 's morgens met een interactief ontbijt. Wat dat betreft deden de mensen uit het onderwijs zelf eens ervaring op met vroeg- en voorschoolse educatie...
Veel aandacht kreeg de Basiswoordenlijst voor Amsterdamse kleuters die de gemeente had laten maken. De lijst met 2000 tot 3000 woorden is gedrukt op placemats. Met dit praktische hulpmiddel kunnen de juffen en meesters de woordenschat van de kleintjes uitbreiden. Alle basisscholen in de stad krijgen de placemats. Tijdens de conferentie werd het eerste exemplaar aan onderwijswethouder Lodewijk Asscher overhandigd. Simon Verhallen, die de woordenlijst samenstelde, onderstreepte het belang ervan. 'Pedagogen die zeggen 'Laat hen toch spelen!', moet ik teleurstellen. Amsterdamse kleuters moeten het wat taal betreft van school hebben.'
Scholen in het VO hebben te maken met leerlingen die lezen op AVI-4 of AVI-6 niveau. Terwijl het de bedoeling is dat kinderen al op AVI-9 niveau lezen in groep 6 van de basisschool. Het NOVA College stelde vast dat leerlingen, mede door Google en internet, taal gebruiken zonder de betekenis te kennen. De school ontwikkelde een actief en schoolbreed taalbeleid voor de onderbouw: Taal Totaal. Ook tijdens de wiskundeles staat de docent stil bij moeilijke woorden. Elk docententeam heeft een taalcoach. Taal Totaal werd gepresenteerd in een van de workshops. 'De activiteiten zijn gericht op het vergroten van de woordenschat, het verbeteren van het begrijpend lezen en op taaltaken waarin het spreken centraal staat, zoals presenteren, interviewen, telefoneren en overleggen,' aldus een van de inleiders. Een andere school werkt met veelvoorkomende maar moeilijke schooltaalwoorden. Ook daar is aandacht voor taal in alle lessen. Huub van den Bergh van de Universiteit Utrecht hield een lezing over doorlopende leerlijnen voor taal van het basis- en voortgezet onderwijs op verschillende niveaus. Ook dat moet de scholen een instrument bieden om taalachterstanden te tackelen.
Taalachterstand beperkt zich niet tot scholen met veel leerlingen van allochtone afkomst, zo werd weer eens duidelijk. 'Wij hebben taalachterstand terwijl er één gekleurd kind op school zit, zowel wat grammatica als wat woordenschat betreft,' zegt een basisschoolleerkracht. Het zijn ook niet alleen vmbo-scholen of ROC's die met het probleem worstelen. Ook havo en vwo hebben met taalachterstand te maken. 'We moeten constateren dat het VO veel moet repareren wat in het PO kennelijk blijft liggen. Is dat wel onze taak?' vroeg een middelbare schooldocent retorisch in de wandelgangen.


Uit een evaluatie blijkt dat de meeste deelnemers enthousiast zijn over wat zo'n conferentie oplevert. Ze pikten er zowel algemene als praktische informatie op en verdiepten hun kennis. Menigeen noemt voorbeelden van inspirerende bijdragen en workshops. 'Volgend jaar kom ik met het hele team,' schrijft een leerkracht.
Hier en daar ging de conferentie aan zijn eigen succes ten onder. Door plaatsgebrek in enkele van de zeven zalen kon niet iedereen de workshop van zijn eerste keuze volgen. Ook misten deelnemers bepaalde onderwerpen. Wat hen betreft mogen de volgende keer peuters, het speciaal onderwijs en havo/vwo meer aan bod komen. Een andere tip is op de volgende conferentie (3 februari 2010) aandacht te besteden aan een mogelijk verband tussen gedrag en taalachterstand.