Vroegschoolvariant min10% gewichtenleerlingen
Caroline Offerhaus, CNA, en Ineke van der Schuyt, ABC Onderwijsadviseurs
Inhoud: In deze workshop maakt u kennis met de werkwijze van de nieuwe Vroegschoolvariant.
Binnen de Vroegschoolvariant wordt uitgegaan van de huidige werkwijze van een school. Aanvullend vindt een professionaliseringstraject plaats van maximaal één jaar, gericht op gepast aanbod voor de VVE doelgroepkinderen.
Bestemd voor scholen met minder dan 10% gewichtenleerlingen die willen samen werken met een Voorschool. En die een VVE aanpak in de eigen school willen invoeren zonder een totaal VVE programma in te voeren.

Voorleesexpress
Wietske Mous, Diversion
De VoorleesExpress is een project waarbij kinderen met een taalachterstand wekelijks thuis worden voorgelezen door enthousiaste vrijwilligers. Dit stimuleert de taalontwikkeling van kinderen, verrijkt de taalomgeving in huis en brengt mensen met elkaar in contact. Prinses Maxima heeft vorig jaar in Amsteerdam een VoorleesExpress gezin ontmoet en Lodewijk Ascher heeft ihkv het 5 jaar bestaan voorgelezen.

Rekenen en VVE
Jarise Kaskens, Windesheim Zwolle
Rekenen is belangrijk. Taal is belangrijk om goed te kunnen rekenen. In deze workshop komt aan bod hoe de rekenontwikkeling van jonge kinderen gestimuleerd kan worden. Welke doelen zijn van belang voor een goede rekenontwiikeling, en hoe kan.dit vorm krijgenen in de voor_ en vroegschool. Wat heeft rekenen nu precies met taal te maken?Tot slot krijgt u nog enkele praktische tips voor de rol die ouders kunnen spelen in de rekenontwikkeling van het kind.

Onderwijs aan nieuwkomers
Anja Rutgers van der Loeff en Margreet van der Werff, Het ABC
Jaarlijks komen er ongeveer 350 kinderen die nauwelijks of geen Nederlands spreken naar Amsterdam. Deze kinderen worden meestal geplaatst in nieuwkomersgroepen. Wat kunnen de nieuwkomers bij komst in Nederland al, hoe leren ze in deze groepen in een jaar tijd Nederlands, en wat hebben ze na dat jaar nog nodig als ze in een gewone groep 3 - 8 instromen? In deze workshop laten we zien hoe nieuwkomers in het eerste jaar Nederlands leren, en welke speciale onderwijsbehoeften er daarna nog zijn. Veel van wat ze in een reguliere groep 3 - 8 nodig hebben geldt ook voor andere doelgroepen en past in groepsplannen.

De Kijkwijzer - project Taal en VVE
Het coachingstraject Taal en VVE geeft leidsters en leerkrachten meer zicht en grip op de taalvaardigheid van kinderen, en biedt mogelijkheden om gericht aan de taalontwikkeling van het jonge kind te werken.
Anneke Zielhorst en Madeleine Gibson, ABC Onderwijsadviseurs
De Kijkwijzer van het project Taal en VVE is ontwikkeld door ABC Onderwijsadviseurs en Centrum voor Nascholing. In de kijkwijzer hebben de ontwikkelaars taaldoelen voor kinderen geformuleerd, plus de bijbehorende kennis en vaardigheid voor leidsters en leerkrachten, om deze taaldoelen te bereiken. De kijkwijzer geeft leidsters en leerkrachten meer zicht en grip op zaken, en biedt ze mogelijkheden om gericht aan de taalontwikkeling van het jonge kind te werken. Op basis van observaties maken Taal- en VVE coaches samen met leidsters en leerkrachten een individueel begeleidingsplan waar coaching on the job onderdeel van uitmaakt.

Het bewust inzetten van verbale en non-verbale communicatie door de leerkracht
Christiane Brand en Sylvia Van de Voort, Brand&Voort Coaching
Op een praktische manier laten wij zien wat de impact is van verbale en non-verbale communicatie op de leerlingen. Dit laten wij aan de orde komen vanuit én de logopedische én de gedragsmatige invalshoek. Vanuit onze expertise op het gebied van Video Interactie Begeleiding (VIB) besteden wij ook aandacht aan het belang van basis- en leidinggevende communicatie. Deze aspecten, indien bewust ingezet, hebben een groot effect op het gedrag en de prestatie van de leerlingen. Door dit adequaat toe te passen wordt de handelingsbekwaamheid van de leerkracht vergroot.

Het WePboek, het interactieve gedigitaliseerde prentenboek
Door naast het traditionele prentenboek aan jonge kinderen een interactief gedigitaliseerd prentenboek aan te beiden stimuleer je de de woordenschat
Jørgen Hofmans, Het Kinderopvangfonds
Het WePboek is een initiatief van Het Kinderopvangfond. Het is een aanstekelijk middel om de taalontwikkeling van kinderen van twee tot vier jaar te stimuleren. Animaties helpen het kind een verhaal beter te begrijpen. Tegelijkertijd groeit de passieve en actieve woordenschat. WePboek is ontstaan vanuit het thema 'Opvoeden doe je samen'. Daarbij staan kind, ouder en pedagogisch medewerker in een driehoek met elkaar in verbinding. Daarnaast zorgt WePboek voor een start van een mediatheek binnen de groep.

Hoe kinderen zich ontwikkelen in het schrijven van teksten
Suzanne van Norden en Mirjam Zaat, Stichting Taalvorming
Hoe kunnen leerkrachten vanaf het begin van de basisschool werken aan een vruchtbare voedingsbodem voor het leren schrijven van teksten? Hoe kunnen zij helpen de schrijfvaardigheid van leerlingen in verschillende leeftijdsgroepen en niveaus steeds verder uit te bouwen? Bij taalvorming schrijven kinderen met plezier over hun ervaringen. Dit vormt de basis voor hun verdere ontwikkeling in de richting van het schrijven van meerdere tekstsoorten. In deze presentatie krijgt u een beeld van ontwikkelingsstadia op schrijfgebied, en van effectieve werkwijzen in de groepen 1 tot en met 8.

Keynote - Pre-cool onderzoek
Annemiek Veen, Kohnstamm Instituute
In Nederland zijn nog geen onderzoeksresultaten bekend van de effecten van de VVE. Annemiek Veen van het Kohnstamm Instituut en Paul Leseman van de Universiteit van Utrecht zijn bezig met longitudinaal onderzoek over dit onderwerp. Annemiek Veen presenteert in deze workshop de eerste resultaten. Dit is een primeur!

Piramide: Haal meer (taal) uit interactief voorlezen
Dita Breebaart, CITO
In de Piramide-projecten worden prentenboeken uitgewerkt in de vier stappen Oriënteren, Demonstreren, Verbreden en Verdiepen. In deze workshop gaan we onderzoeken hoe je de taal die in deze boeken gebruikt wordt het beste kunt benutten. Wat doen we met de woordclusters bij het boek en hoe kunnen we de kinderen tot probleem oplossen aanzetten? Hoe kunnen we dat doen bij boeken die niet in de projecten zijn uitgewerkt? En hoe organiseer je dat dan in Piramide?

Met Kidsweek wordt lezen weer leuk!
Naomi Bakker, Kidsweek in de Klas
Als eerste gaan we in op de vragen: Wat is Kidsweek? En Wat is Kidsweek in de klas? Dan gaan we in op de methodiek en didactiek van Kidsweek in de Klas. o.a. welke strategieën komen er aan bod in de methode en voldoende we aan de kerndoelen? Vervolgens gaan we dieper in op een les met Kidsweek in de klas en zullen we de nadruk leggen op modeling. Ter afsluiting kijken we nog even naar scholen die met ons werken. Hoe ervaren zij Kidsweek in de Klas? Daarna is er nog ruimte voor vragen, op- en aanmerkingen

Motiverend en opbrengstgericht leesonderwijs
Presentatie van een organisatiemodel voor motiverend en effectief taalleesonderwijs
Ebelien Nieman, APS
Motiverend en effectief taalleesonderwijs
In deze workshop maakt U kennis van een voorbeeld van een organisatiemodel voor activerend en motiverend taal/leesonderwijs. Het gaat om een voorbeeld van een school die een taalleesverbetertraject uitvoert. Allereerst wordt aangegeven hoe de school dit traject heeft vormgegeven. Daarna wordt een voorbeeld uit de praktijk waarbij goede resultaten zijn behaald toegelicht.
Allereerst wordt het belang van goede instructie aangegeven, hoe doe je dat en wat heb je hierbij nodig. Daarnaast worden activerende en motiverende taalleesactiviteiten besproken.(lezen ,woordenschat, spelling, schrijven en mondelinge communicatie). Verder is de organisatie een belangrijk aspect. Het een en ander wordt geïllustreerd met videobeelden.

Taal en VVE
Sandra Siere, projectleider ABC, Jacqueline Rozema, CNA, en Ilona Maas
Ilona Maas, afgestudeerd taalwetenschapper, heeft haar afstudeeronderzoek gericht op de evaluatie van de 1e tranche van het project Taal en VVE. Zij vertelt over haar bevindingen.
Het eerste projectjaar, schooljaar, 2010-2011 is afgerond. De ervaringen van de afgelopen periode komen aan bod, over het proces, wat er nodig is van de scholen, wat de het de school oplevert. Ook wordt vooruitgeblikt wat de 2e tranche gaat brengen

Woordenschat met Op woordenjacht
Verkennen of en hoe de praktijk van Met Woorden in de Weer versterkt kan worden door Op Woordenjacht te gaan: een uitwisseling van praktijk en theorie.
Heleen Strating, Expertisecentrum Nederlands, Nijmegen, en Martijn Broekman, Mgr. Bekkersschool, Amsterdam
In de Amsterdamse basisschoolpraktijk wordt heel hard gewerkt om met de didactiek van Met Woorden in de Weer de woordenschatontwikkeling van alle leerlingen vooruit te helpen. Dat gaat sinds vorig jaar ook op voor Martijn Broekman, leerkracht in groep 5. Heleen Strating is vanuit onderzoek- en ontwikkelwerk betrokken bij woordenschatonderwijs -ontwikkeling in het PO. Als mede-auteur van Op Woordenjacht, een bronnenboek op dat terrein voor leerkrachten uit groep 1 tot en met 8, ziet ze meerdere praktische aanknopingspunten bij MWidW. Heleen en Martijn gaan in gesprek met elkaar en met de deelnemers om de beelden van Martijn uit zijn praktijk te koppelen aan de inzichten en handreikingen die Heleen te bieden heeft.

Ouderbetrokkenheid bij taalstimulering met TOLK
Dorine Verheijden-Lels, KLIK-Onderwijsondersteuning
Taal ontwikkelt zich in het gesprek van alledag. Ouders spelen een hoofdrol in het proces. Sommige ouders praten te weinig met hun kinderen (druk druk druk, telefoon, televisie, computer), op de verkeerde manier (altijd inde gebiedende wijs) en ouders betrekken hun kinderen niet bij hun dagelijkse handelingen (nooit eens samen naar de bakker, opruimen, enz.). De vraag is hoe betrek je ouders bij taalstimulering die effectief is.
In deze workshop wordt aan de hand van de films van TOLK voor taalontwikkeling en de bijbehorende kijkvragen helder hoe het zou kunnen.

Ouders aan de BAK (Basiswoordenlijst Amsterdamse Kleuters)
Froukje Mulder, ITTA - Universiteit van Amsterdam
Niet alle ouders weten wat hun peuter of kleuter leert en zijn voldoende toegerust om thuis hun kind verder te helpen. Vooral laagopgeleide ouders die het Nederlands beperkt beheersen blijven hierin achter en dit heeft gevolgen voor het kind en ook voor de school. In het project Ouderparticipatie en Taalontwikkeling krijgen ouders van kinderen in de voorschool en de kleuterklassen taalles die nauw afgestemd is op het programma van hun kinderen. Ze leren de woorden van de BAK, er wordt veel aandacht besteed aan activiteiten thuis waarmee zij de taalverwerving van hun kinderen ondersteunen en ook leren de ouders de taal die ze nodig hebben in gesprekken met de leidster of leerkracht van hun kind. Hoe verloopt de samenwerking tussen de leerkrachten en de docent van de oudercursus en wat levert het project de leerlingen, de school en de ouders op?

Taaldenkgesprekken voeren met kinderen
Annelies Bruin, taalcoördinator 15e Montessori Maas en Waal en Moniek Sanders, ABC Onderwijsadviseurs
In het Referentiekader Taal en Rekenen is omschreven welke vaardigheden leerlingen moeten beheersen aan het eind van de basisschool (niveau 1F/1S) voor verschillende domeinen, waaronder mondelinge taalvaardigheid. Een reden om opnieuw het aanbod binnen de school op dit domein onder de loep te nemen. Op de 15e Montessorischool Maas en Waal wordt al een aantal jaar van onderbouw tot bovenbouw gewerkt met taaldenkgesprekken. In de workshop vertellen we over de achtergronden en opbouw van de aanpak (vanuit de CombiList) en laten we voorbeelden zien van taaldenkgesprekken met kinderen. Daarnaast oefenen de deelnemers met de vaardigheden die nodig zijn om als leerkracht op zo'n manier een denkgesprek met een groep(je) kinderen te voeren dat daarmee gewerkt wordt aan de taalontwikkeling van de kinderen.

Wat is taalvaardigheid?
Folkert Kuiken, Universiteit van Amsterdam
Taalvaardigheid is in het onderwijs een belangrijk begrip, maar wat houdt dit eigenlijk precies in? Een voorbeeld: bij grammatica ging het in de klassieke oudheid om de studie van zowel taal als literatuur, in de Middeleeuwen beperkte de studie van de grammatica zich tot het Latijn en tegenwoordig bedoelen we met grammatica de structuur van taal. Met taalvaardigheid is het net zo: ook daarover veranderen de meningen in de loop der tijd. In deze presentatie staat de vraag centraal hoe er vandaag de dag tegen taalvaardigheid wordt aangekeken en wat dat voor het onderwijs betekent.

Boek van de maand: van prentenboek tot thema!
Nelleke Brandenbarg, Nederlands Jeugdinstituut (NJi)
Een goed prentenboek met literaire kwaliteit nodigt uit tot herhaald voorlezen en diverse activiteiten daar omheen. In deze workshop gaan we na hoe een prentenboek de 'rode draad' kan zijn van thematisch werken binnen het programma Kaleidoscoop.
Hoe houd je het actief leren in stand en zorg je dat alle ontwikkelingsgebieden/sleutelervaringen aan bod komen? Hoe besteed je aandacht aan alle aspecten van de taalontwikkeling (mondelinge communicatie, beginnende geletterdheid en woordenschat)?
We gaan aan de slag aan de hand van het prentenboek 'De lievelingstrui' van Tjibbe Veldkamp & Gerdien van der Linden en andere (hieraan verwante) prentenboeken.
Ook wie niet met Kaleidoscoop werkt, kan in deze workshop inspiratie opdoen over thematisch werken in relatie tot prentenboeken.

Traditioneel voorlezen
Leidsters en leerkrachten die met passie en kennis van zaken kunnen voorlezen kunnen enorm veel bereiken als het gaat om het vergroten van de taal- en leesvaardigheid bij kinderen.
Madeleine Gibson, ABC Onderwijsadviseurs
Goed voorlezen op de ouderwetse manier (met aandacht voor o.a. het leestempo, het volume en de juiste intonatie) is in de vergetelheid geraakt. Onvoorstelbaar, want leidsters en leerkrachten die goed kunnen voorlezen kunnen enorm veel bereiken als het gaat om vergroten van de taal- en leesvaardigheid bij kinderen. Goed voorlezen, en vooral met plezier voorlezen, kan iedereen leren. Wie regelmatig met passie en kennis van zaken voorleest, zal ervaren dat het bevorderen van de leesmotivatie, de woordenschat, de interactie en het voortborduren op voorgelezen verhalen vanzelfsprekendheden worden.

Rekenproblemen door een taalprobleem: wat kun je doen in de rekenles?
Suzanne Sjoers, APS Utrecht
Een oorzaak van rekenproblemen kan een taalprobleem zijn. De rekenopgaven zijn vaak erg talig en er worden contexten gebruikt die een goede taalbeheersing vragen om ze te begrijpen. In deze presentatie wordt gekeken hoe je de rekenles minder talig kunt maken en hoe je op een 'taalarme' manier de rekenontwikkeling van kinderen kunt stimuleren.

Een talige werkomgeving / taalkaarten voor leidsters en leerkrachten
Deze presentatie is vooral bedoeld voor leidinggevenden!
Wiestke van der Sluis, ROC van Amsterdam, Djuna Denkers, CNA, en Uschka Kool, ROC van Amsterdam
ABC, CNA en het ROC Amsterdam hebben taalkaarten ontwikkeld voor voorschoolleidsters en leidinggevenden die een talige werkomgeving willen creëren voor zichzelf, de kinderen en de ouders. Dit schooljaar worden deze kaarten voor het eerst gebruikt.

Opbrengstgericht spellingsonderwijs - spelling leren kan veel effectiever
Dolf Janson, APS
Veel scholen merken dat de spellingresultaten tegenvallen in relatie tot de tijd die zij eraan besteden. Met name in eigen teksten en op de lovs-toetsen blijkt dat de opbrengsten van de spellinglessen niet erg duurzaam zijn. Een belangrijke reden daarvoor blijkt de gehanteerde didactiek: de manier van aanbieden en de manieren van oefenen. In deze workshop maakt u kennis met een alternatieve didactiek. Deze aanpak is inmiddels op verschillende scholen geïntroduceerd en leidt tot grote betrokkenheid van de leerlingen...

Interactief lezen in de onderbouw met picto's
Evelien Wiedijk en Chantal Ladenius, Slootermeerschool
Door middel van een vaste structuur een verhaal bekijken en analyseren. Daarbij samen praten over het verhaal en de gebeurtenissen. De structuur wordt besproken aan de hand van pictogrammen.

De Drieslag Taal in het basisonderwijs
De Drieslag Taal stimuleert en verbetert de taalontwikkeling van leerlingen op school-, groeps- en leerlingniveau.
Jacqueline de Maa en Paulien Mol, Instituut voor Taalonderwijs en Taalonderzoek Amsterdam (ITTA)
Met de Drieslag Taal zorgt u ervoor dat uw leerlingen aan het einde van de basisschool minimaal niveau 1F behalen. Om de resultaten van uw leerlingen verder te verbeteren, is het belangrijk om de taalontwikkeling van leerlingen te stimuleren op school-, groeps- en leerlingniveau. Met de Drieslag Taal besteedt u aandacht aan taal op deze drie terreinen tegelijk:

• Slag 1: Taalbeleid en doorlopende leerlijnen
• Stap 2: Taalontwikkeling bij alle vakken
• Stap 3: Persoonlijke oefening en remediëring

De volgende twee workshops worden samengelegd:
BoekStart versterkt het voorleesklimaat thuis en op de kinderopvang
Marijke Bos, Stichting Lezen
Voorlezen is gezellig leuk en leerzaam. Vroeg beginnen met voorlezen heeft effect op de schoolcarrière van kinderen. BoekStart is een leesbevorderingprogramma voor kinderen in de leeftijd van 0-4 jaar en heeft een apart programma voor de kinderopvang. Verschillende onderdelen die een positief effect hebben op het voorleesklimaat in de kinderopvang komen aan bod: voorleesbeleid, interactief voorlezen, voorlezen aan baby's en het inrichten van een goede leeshoek.

Leesplezier loont
De Bibliotheek (komt) op school, kinderen ervaren door gezamenlijke inspanning van de school en de bibliotheek dat lezen leuk is, gaan meer lezen en worden daardoor beter in taal.
Nicolien de Pater, Leesbevordering/de Bibliotheek op school
Lezen is van groot belang voor de ontwikkeling van het kind en zijn schoolprestaties. Maar hoe stimuleer je lezen en ontdek je leestalenten? De pilot de Bibliotheek in de school van de programmalijn Kunst van Lezen van het Ministerie van OCW biedt hiervoor praktische richtlijnen. Uitgangspunt is dat kinderen vooral plezier hebben in lezen. Een aantrekkelijke schoolbibliotheek, een stuctureel leesplan en kennis van boeken helpen om van uw leerlingen leestalenten te maken.De bibliotheek komt op school. Nicolien de Pater, projectcoordinator Utrechts Kunst van Lezen vertelt over de pilot Bibliotheek in de school en de successen die zijn bereikt.

Voorlezen, een eerste stap op weg naar begrijpend lezen
Nicolette van de Kreeke Alfrink, CED groep Rotterdam
Voorlezen bij jonge kinderen doe je elke dag. Omdat het goed is voor de taalontwikkeling: kinderen leren nieuwe woorden, begrijpen dat je een verhaal ook door middel van een boek kunt vertellen. Ze leren dat plaatjes het verhaal ondersteunen. En vooral: ze genieten ervan!
En de juffen ook! Maar voorlezen kun je ook inzetten als eerste stap naar begrijpend lezen, later een erg belangrijk schoolvak. Daar gaat deze workshop over: hoe maak je kinderen bewust van een vertelstructuur, over wie het verhaal gaat en waar het zich afspeelt.

Opbrengstgericht werken in de vve
Folkert Kuiken, Universiteit van Amsterdam
Om vast te kunnen stellen of kinderen vooruitgaan en of ons taalaanbod bij hen aanslaat is het van belang dat we aan het begin en aan het eind van het traject (en het liefst daartussen in ook) bepalen hoe taalvaardig een kind is. Pas dan valt echt te zeggen of ons handelen resultaat oplevert. Maar wat doen we dan precies en op welke manier kunnen we de opbrengsten van onze inspanningen vaststellen? Daarover gaat het in deze presentatie.

Aan de slag met de lessen schrijven bij Nieuwsbegrip
Marianne Molendijk, CED-Groep Rotterdam
Nieuwsbegrip is het meest gebruikte programma voor begrijpend lezen op basis van de actualiteit. Sinds kort zijn er op twee niveaus ook schrijflessen die aansluiten bij het thema van de week. Leerkrachten krijgen ondersteuning in de vorm van hardopdenkprotocollen en modellen voor het geven van feedback en het beoordelen van teksten. Uit de proefinvoering blijkt dat dit een krachtige didactiek is om de schrijfvaardigheid te stimuleren. In de workshop maakt u kennis met de aanpak van Nieuwsbegrip schrijven.

Het stimuleren van academische taal bij kinderen van 3 tot 12 jaar
Hans Cohen de Lara, Sardes
Om optimaal van het onderwijs te kunnen profiteren moeten leerlingen hun academische taal goed beheersen.
In de workshop wordt duidelijk wat academische taal is en waarom die zo belangrijk is. De deelnemers aan de workshop krijgen, aan de hand van praktische voorbeelden, inzicht in de manier waarop ze de ontwikkeling van academische taal kunnen stimuleren: binnen VVE en op de basisschool.

Project Onderwijstijdverlenging, een 'plug and play' verrijkend TAALcurriculum voor primair en voortgezet onderwijs
Maaike Kaatee, M. Kaatee Onderwijs en Taaladvies
In het 'Plug and play' curriculum zijn het directe instructiemodel, leesdidactiek, woordenschatdidactiek en activerende werkvormen geïntegreerd. Het curriculum is ontwikkeld voor de OnderwijsTijdVerlenging of Brede School. Naschoolse activiteiten vragen om een inspirerend en prikkelend programma zodat leerlingen graag meedoen.
Achterstand op het gebied van woordenschat en kennis van de wereld zijn de uitgangspunten bij dit curriculum. Verder is er veel aandacht voor begrijpend lezen en schrijvend leren zodat leerlingen vaak functioneel schrijven.
Leesteksten worden ingeleid of verdiept met beeldmateriaal. Docenten hoeven zelf niets te zoeken of te maken. Plug and play dus.
Op deze workshop sluit de workshop Zomerschool Amsterdam van Glenda Mac-Intosch en Marieke Grijpma naadloos aan.

Taalverrijking: op onderzoek in onze taal
Dolf Janson, APS
Wie rijk taalonderwijs wil aanbieden belandt al snel in andere onderwerpen. Daarbij fungeert de taal natuurlijk wel als middel, maar niet meer als doel. In deze workshop maakt u kennis met een aantal ingangen om met de leerlingen op onderzoek uit te gaan in de taal zelf. Als u zich hierdoor laat inspireren ziet u zelf steeds meer mogelijkheden om taalverschijnselen uit te lichten en te problematiseren. Nieuwsgierige leerlingen gaan dan ontdekken dat taalonderwijs veel interessanter kan zijn dan het maken van invullesjes deed vermoeden...

VVE Thuis en het bevorderen van voorlezen
Hilde Kalthoff, Nederlands Jeugdinstituut
VVE Thuis bevordert de onderwijskansen van kinderen tussen drie en zes jaar door het opbouwen van een onderwijsondersteunend gezinsklimaat. Bij VVE Thuis doen (laagopgeleide) ouders thuis met hun kind activiteiten die aansluiten bij de thema's van de vve-programma's op de voorschool en groep 1 en 2. Door VVE Thuis leren ouders hun kinderen beter ondersteunen en stimuleren. Door VVE Thuis worden alle ontwikkelingsgebieden gestimuleerd, maar er is veel aandacht voor taalontwikkeling. Een van de activiteiten is voorlezen. U maakt kennis met de achtergrond, doelstellingen en inhoud van het programma VVE Thuis, waarna specifiek wordt ingegaan op de onderdelen voorlezen en ontluikend geletterdheid.
Deze workshop is voor degenen die het programma VVE Thuis willen leren kennen.

Het potentieel van de voorschool en de kracht van de leidster
Annika de Haan, Universiteit Utrecht
In de Volkskrant (5 oktober) werd naar aanleiding van ons onderzoek pilot gemengde groepen in Utrecht gekopt: 'Voorschool werkt niet'. In deze presentatie zal ik illustreren dat de voorschool wél effect kan hebben en de onmisbare rol van de leidster benadrukken. Met behulp van onderzoeksgegevens en videobeelden zal ik laten zien hoe een kind op de voorschool zijn of haar tijd besteed (activiteiten, context, mogelijkheden voor interacties) en wat leidsters kunnen doen om deze tijd in ontwikkelingsopzicht optimaal te benutten. Er is volop gelegenheid voor discussie en uitwisseling.

Startblokken - Samen doen we een boek open, dat leeft!
Janneke Hagenaar en Hermien de Waard, De Activiteit - Landelijk Centrum voor Ontwikkelingsgericht onderwijs
Samen lezen is binnen Startblokken van Basisontwikkeling een kernactiviteit, vaak verbonden aan interessante thema's en spel. Prentenboeken, informatieve teksten, poëzie en verhalen; alles komt aan bod. De volwassene introduceert de boeken en teksten, vertelt en verhaalt bij de illustraties, leest voor en zorgt voor gesprekjes achteraf. Een goede leesactiviteit bevordert de literaire competentie van de kinderen, ondersteunt hun communicatieve vaardigheden en stimuleert de beginnende geletterdheid. In deze workshop werken wij met allerlei teksten, waarin dieren een belangrijke rol spelen.

De kracht van interactief voorlezen in de bovenbouw
Hella Kroon, APS
Interactief voorlezen is voorlezen van boeken en verhalen met 'prikkelende vragen' voor, tijdens en na het lezen, vragen die leerlingen aan het denken zetten, die hen helpen het verhaal (beter) te begrijpen en die een gesprek op gang brengen. Veel lezen heeft een positief effect op persoonlijke ontwikkeling en op woordenschat en begrijpend lezen. Hoe meer je leest, hoe meer je begrijpt en des te groter je woordenschat wordt en dat kunnen veel leerlingen gebruiken.
De aanpak is de afgelopen jaren met succes uitgeprobeerd met docenten van verschillende vakken, op scholen voor vmbo en praktijkonderwijs. Wat heeft interactief voorlezen leerlingen in de bovenbouw van de Amsterdamse basisschool te bieden?

Werken met het DigiWAK
Matthieu Uittenbogaard, UvA, en Maurits Schornagel, Sentionics
Op de taalconferentie 2010 werd de DigiWAK gepresenteerd als een nieuwe website met woordenlijsten voor groep 3 t/m 8, als uitbreiding op de BAK. Er is een lange periode van testfase en aanpassingen geweest, maar vanaf december 2011 kan elke leerkracht een account aanvragen. Digiwak is meer dan alleen een woordenlijst. Het is een hulpmiddel voor alle scholen die met de viertakt werken. Digiwak biedt een volledig administratiesysteem aan de leerkracht en de school over het gehele curriculum heen. Scholen kunnen precies bijhouden welke woorden al zijn aangeboden en welke niet. Bovendien kunnen leerkrachten definities en voorbeeldzinnen invoegen, die door anderen ook gebruikt kunnen worden. Kortom, het werken met de viertakt wordt een stuk gemakkelijker.

MEMO: muziek vertelt ook een verhaal
Djuna Denkers, Stichting Memorabele Momenten
MEMO artiesten vertellen verhalen met klanken, beelden en woorden. Met die verhalen doen zij een groot beroep op de verbeelding en de emotie, wat MEMO een goed startpunt maakt voor de eigen verhalen van kinderen. Een artiest verzorgt een live MEMO optreden. Djuna Denkers* kan deze met een denkbeeldige afstandsbediening stoppen, herhalen en van commentaar voorzien. Door het stellen van vragen krijgen aanwezigen een actieve rol.
* Djuna Denkers is muziekpedagoge en als extern adviseur betrokken bij de conceptontwikkeling van MEMO.

Pilot referentieniveaus
Onderzoek naar de inzet van drie instrumenten in het kader van het project referentieniveaus en opbrengstgericht werken
Els Loman en Aafke Bouwman, KBA
De Kwaliteitsaanpak Basisonderwijs Amsterdam voert sinds januari 2011 het project referentieniveaus taal en rekenen uit. Het doel van het project is om instrumenten te ontwikkelen die scholen helpen bij het werken met de referentieniveaus taal en rekenen. Een belangrijk onderdeel van het project is een pilot op dertien basisscholen in Amsterdam waarin de instrumenten op bruikbaarheid worden getoetst. In de pilot koppelen we de inzichten van het opbrengstgericht werken aan de inhoud van de referentieniveaus als middel om de leeropbrengsten van leerlingen te verhogen. Het project moet een aantal overdraagbare producten opleveren.
In deze presentatie informeren we u over de opzet en stand van zaken van deze pilot.

Zomerschool Amsterdam
Glenda Mac-Intosch, De Blauwe Lijn, en Marieke Grijpma, Prof. Dr. Kraemerschool
Tijdens deze workshop wordt er ingezoomd op de doelstellingen van het leerplan van de Zomerschool: taalstimulering, kennisverrijking, kennis over de rijke geschiedenis van Amsterdam en het vergroten van de binding met de stad. U krijgt een inkijkje in hoe in de klas wordt gewerkt aan het uitbreiden van de woordenschat en het schrijfonderwijs.
In dit leerplan staat het kinderboek Kinderen van Amsterdam centraal.
Wij laten u zien hoe er binnen de OnderwijsTijdVerlenging gewerkt wordt aan de versterking van leerlingen door een cognitief ochtendprogramma te koppelen aan een inspirerend en creatief middagprogramma.
Deze workshop sluit naadloos aan op de workshop van Marijke Kaatee: Project Onderwijstijdverlenging, een 'plug and play' verrijkend TAALcurriculum voor primair en voortgezet onderwijs

De BLIKSEM-aanpak: begrijpend leesinstructie kan strategisch én motiverend
Mienke Droop, EN, en Willy van Elsacker, HCO
Veel leerkrachten en leerlingen ervaren het begrijpend leesonderwijs als saai en niet motiverend met als gevolg dat leerlingen afhaken en er te weinig van opsteken. Het Expertisecentrum Nederlands en het HCO hebben een nieuwe aanpak ontwikkeld voor het begrijpend leesonderwijs in groep 5 en 6 van de basisschool, de BLIKSEMaanpak. In deze aanpak leest de leerkracht voor uit een leuk en spannend boek. Tijdens het voorlezen modelt zij hoe ze een bepaald probleem oplost, ze past hardop denkend een strategie toe. Na het voorlezen passen de leerlingen tijdens het zelfstandig lezen dezelfde strategie toe en vullen daarbij een eenvoudig strategieformulier in.
Dezelfde strategieën worden ook bij het lezen van teksten uit andere vakken toegepast. In een onderzoek op 40 scholen in den Haag is onderzocht of de BLIKSEM aanpak effecten heeft op de leesvaardigheid van leerlingen. In deze presentatie gaan we in op de achtergronden van de BLIKSEM aanpak, de ervaringen in de praktijk en de resultaten van het onderzoek.

Diataal - van PO naar VO, begrijpend lezen en woordenschat in de bovenbouw
Hilde Hacquebord, Rijksuniversiteit Groningen
In het ontwikkelingsonderzoek Diataal zijn met leerlingen vanaf groep 7 gevolgd op in hun taal- en leesontwikkeling tot in de derde leerjaar van het voortgezet onderwijs. Ook is een groep leerlingen uit de kopklassen gevolgd. Zijn in de loop van tijd aanvankelijke verschillen tussen leerlingen kleiner of groter geworden? Werkt het effect van de kopklas langdurig door? Speelt motivatie en thuisleesklimaat een rol bij de taal- en leesontwikkeling van leerlingen?